Kaszel u niemowlaka jest jedną z najczęstszych dziecięcych dolegliwości. Pojawia się przy infekcji, alergii, lecz nie tylko. To reakcja obronna organizmu, która pozwala oczyścić drogi oddechowe. Nie zawsze wskazuje na chorobę. Czasem to po prostu odruch fizjologiczny. 

 

 

Niemowlę kaszle, czy jest chore?

Kaszel niemowląt spełnia tę samą funkcję, co u osób dorosłych. To mimowolny odruch obronny, dzięki któremu układ oddechowy oczyszcza się z nadmiaru wydzieliny albo ciał obcych. Rozpoczyna się od pobudzenia gałązek nerwu błędnego i nasilonego wdechu, po czym następuje szybki wydech, któremu towarzyszy zamknięcie głośni. W momencie jej otwarcia wytworzone w klatce piersiowej i płucach wysokie ciśnienie wywołuje gwałtowny wyrzut powietrza, pozwalający usunąć z dróg oddechowych wszelkie obce cząstki. 

 

Odruch kaszlu skutecznie oczyszcza drogi oddechowe nie tylko z chorobotwórczych drobnoustrojów i alergenów, lecz także zanieczyszczeń środowiskowych i chemicznych. Jeśli niemowlę pokasłuje, nie zawsze jest chore, a jedynie reaguje na czynniki drażniące - pyłki kurzu, dym tytoniowy, zimne powietrze czy nadmiar śliny. Kaszel u dziecka po przebudzeniu często występuje podczas ząbkowania, ponieważ w trakcie wyrzynania zębów mlecznych zwiększa się produkcja śliny. Jednak odruch kaszlu nie zawsze ma konkretną, wyraźną do uchwycenia przyczynę. Dzieci zdrowe kaszlą nawet kilkanaście razy na dobę, także w nocy, podczas snu. I jeśli nie towarzyszą temu żadne niepokojące objawy - katar, gorączka, rozdrażnienie, biegunka, zmiany skórne - nie ma powodu do niepokoju.

 

Jak rozpoznać kaszel u niemowlaka?

Kaszel suchy czy mokry? Rozpoznanie rodzaju nie zawsze jest proste.

Kaszel mokry, w przeciwieństwie do suchego, jest produktywny, odbywa się z odkrztuszaniem wydzieliny. Na jej podstawie można podejrzewać  rodzaj infekcji. Jednak 

 

Lepka, przezroczysta wydzielina, świszczący oddech, przerywany dusznością płacz, nawracające zapalenie oskrzeli to główne symptomy astmy, choć w jej przebiegu częściej pojawia się kaszel suchy.

 

Suchy kaszel u niemowlaka jest chrapliwy, szczekający, seryjny i bardzo dokuczliwy. Wymusza ciągłe napinanie mięśni klatki piersiowej i brzucha, co wywołuje dyskomfort i ból, a czasem także podrażnienie gardła. Salwy suchego kaszlu u niemowlaka, oprócz astmy, występują również w zakażeniach wirusowych, alergiach oraz podczas ząbkowania. Ponadto to najczęstszy objaw poinfekcyjny, który utrzymuje się nawet przez trzy tygodnie. Ze względu na czas trwania kaszel suchy dzielimy na:

  • ostry - trwa do 3. tygodni,

  • podostry - trwa od 3. do 8. tygodni,

  • przewlekły - utrzymujący się ponad 8. tygodni.

 

Katar i kaszel u niemowlaka - kiedy do lekarza?

Kaszel u niemowlaka nie musi oznaczać choroby. Dlatego czasem warto zacząć od obserwacji dziecka. Jeśli niemowlę kaszle, ale nie ma kataru, gorączki, a karmienie piersią czy butelką przebiega bez zastrzeżeń, można przyjąć postawę wyczekującą. 

 

Inaczej jest, gdy maluszek kicha, ma podwyższoną temperaturę ciała, problemy z jedzeniem, wysypkę i staje się niespokojny. Takie objawy są sygnałem alarmowym i mogą wskazywać na zwykłe przeziębienie, ale też inne groźne choroby, jak grypa, krztusiec, mukowiscydoza czy refluks. Podobne symptomy pojawiają się także w przebiegu odry i trzydniówki (bostonki). Wysypka, kaszel i gorączka u niemowlaka to typowe oznaki tych chorób wirusowych. Jeszcze jedną, przebiegającą z  tzw. szczekającym kaszlem i stridorem (świstem krtaniowym), jest zapalenie krtani. 

 

Kaszel i inne objawy typowe dla przeziębienia wskazują na wiele różnych chorób - wirusowych i bakteryjnych. Dlatego w takich przypadkach niezbędna jest szybka wizyta u pediatry. Do lekarza trzeba zgłosić się niezwłocznie, gdy występuje:

  • kaszel i gorączka (powyżej 39 stopni C.),

  • biegunka i wymioty,

  • ostry kaszel u niemowlaka, świszczący oddech i trudności z oddychaniem,

  • uciążliwy kaszel przerywający jedzenie, wybudzający ze snu,

  • krwioplucie.

 

Jak leczyć kaszel u niemowlaka?

Nie powinno się podawać dzieciom żadnych leków bez konsultacji z lekarzem. Zresztą nie należy próbować pozbyć się kaszlu u niemowlaka za wszelką cenę, ponieważ jest niezbędny dla sprawnego działania układu oddechowego. Jeśli kaszel u dziecka martwi mamę i tatę, najlepiej, aby zasięgnęli opinii pediatry i postępowali zgodnie z zaleceniami lekarza.

 

Kaszel u niemowlaka z rozpoznanym zakażeniem bakteryjnym wymaga podania antybiotyków. Na infekcje wirusowe to nie działa, więc pozostaje leczenie objawowe. 

  • Na szczekający kaszel i zapalenie krtani dziecko może dostać sterydy. 

  • Przy kaszlu mokrym pomocne są leki wykrztuśne, które ułatwiają usunięcie zalegającej wydzieliny. 

  • Do łagodzenia kaszlu suchego wskazane są preparaty nawilżające. 

Leki przeciwkaszlowe przepisuje się w wyjątkowych sytuacjach, na przykład z powodu duszącego kaszlu u niemowlaka w nocy, przerywającego sen i pogarszającego samopoczucie dziecka. Stosowanie na własną rękę takich medykamentów jest niekorzystne i niebezpieczne. Może wydłużyć czas trwania choroby i przynieść powikłania, w tym tak częste u małych dzieci nadkażenie bakteryjne. 

 

Inhalacje na kaszel u niemowlaka

Gdy niemowlę kaszle, warto wykorzystać inhalator. To urządzenie do tzw. terapii wziewnej, które zmienia postać leków i wyrobów medycznych w aerozol. Drobne cząsteczki zawieszone w gazie łatwiej przenikają do dróg oddechowych niż substancje płynne, a ponadto skracają drogę podania leku, który nie trafia do przewodu pokarmowego. 

 

Do inhalacji lekarze często przepisują dzieciom sterydy wziewne, jednak trzeba uważać, gdyż są to substancje szkodliwe dla delikatnej i niedojrzałej jeszcze skóry niemowląt. Sterydy mogą podrażnić, a nawet uszkodzić naskórek. Aby tego uniknąć, trzeba zabezpieczyć  buzię maluszka natłuszczająco-nawilżającym kremem . Po zakończeniu inhalacji twarz dziecka dokładnie myjemy wodą i znów nakładamy cienką warstwę kremu. Zaleca się też oklepywanie pleców dziecka, co ułatwia odkrztuszanie wydzieliny.

 

Inhalacje pozwalają nawilżyć błonę śluzową gardła, rozrzedzić flegmę, a jednocześnie oczyścić nos. Te przeprowadzane z użyciem soli fizjologicznej (0,9 NaCl) ułatwią usuwanie wydzieliny podczas kaszlu mokrego. Natomiast roztwory izotoniczne czy hipotoniczne z dodatkiem kwasu hialuronowego sprawdzą się w przypadku suchego kaszlu. 

 

Co jeszcze podać dziecku na kaszel? Podczas infekcji dróg oddechowych wskazane jest częstsze podawanie dzieciom płynów i dbanie o higienę nosa. Kaszel i katar nie muszą oznaczać żadnej poważnej infekcji, jednak gdy są bagatelizowane, mogą doprowadzić do zapalenia ucha, płuc lub oskrzeli.

 

Lek. Michał Dąbrowski

 

Źródła:

 

Kaszel [w:] Interna Szczeklika, “Medycyna praktyczna”, Kraków 2019, str. 78-80

 

Kaszel u dzieci - diagnostyka i leczenie, “mp.pl”, [dostęp 26.05.2021], https://www.mp.pl/artykuly/41975,kaszel-u-dzieci-diagnostyka-i-leczenie-aktualne-2008-wytyczne-british-thoracic-society